تلفن: ۰۴۱۴۲۲۷۳۷۸۱
تلفن: ۰۹۲۱۶۴۲۶۳۸۴

آشنایی با دوره نصب سیستم زمین حفاظتی (اجرای ارتینگ) سازمان فنی و حرفه ای

فعالیت در رشته برق به دلیل ریسک و خطرهای زیادی که دارد، باید کاملا محافظت شده و با رعایت کامل نکات ایمنی باشد. نصب سیستم زمین حفاظتی یا اجرای ارتینگ یکی از انواع اقداماتی است که در این زمینه صورت گرفته است. تست رطوبت زمین، همبندی اتصالات و الکترودها، محدود کردن مقاومت زمین، آماده سازی چاه آرت جزء موارد نصب سیستم حفاظتی در حوزه برق قرار دارند.
متخصصان در این حوزه، معمولا مهندسان و تکنسین‌های برق هستند که به عنوان ناظر یا برقکار صنعتی در پروژه‌های موردنظر فعالیت دارند. اگر شما هم مایل هستید با نصب سیستم‌های حفاظتی زمین آشنا شوید توصیه می‌شود در این دوره آموزشی شرکت کنید.‌ در این مقاله توضیحات مختصری در مورد دوره مذکور، شرایط ثبت نام در دوره و مزایای آن پرداخته‌ شده است.

 

سیستم حفاظتی زمین چیست؟
قبل از این‌که به بررسی دوره نصب سیستم حفاظتی زمین بپردازیم ابتدا لازم است در مورد مفهوم سیستم حفاظتی زمین توضیحاتی داده شود.
همان‌طور که می‌دانید مواد تشکیل دهنده عمده زمین، هادی یا رسانای جریان الکتریسیته هستند. بنابراین هنگامی که زمین خیس یا مرطوب شود اگر یک شخص با شیء که نسبت به زمین پتانسیل دارد، تماس پیدا کند به دلیل ایجاد جریان الکتریسیته دچار برق گرفتگی خواهد شد. در این‌جا زمین به عنوان هادی، جریان برق را از خود عبور می‌دهد و نقش یک سیم در جریان برگشتی را ایفا می‌کند. به همین منظور برای رفع این مشکل از سیستم‌های حفاظتی زمین استفاده می‌شود. این سیستم‌ها به عنوان عایق عمل کرده و جریان را از خود عبور نمی‌دهند.

 

جهت کسب اطلاعات بیشتر در ارتباط با دوره های فعال سازمان فنی و حرفه ای و نحوه ثبت نام در این دوره ها میتوانید به لینک زیر مراجعه نمایید:

 

دوره نصب سیستم حفاظتی زمین
دوره نصب سیستم حفاظتی زمین یک دوره کاملا تخصصی است که زیر نظر سازمان‌ فنی و حرفه‌ای برگزار می‌شود. از مهارت‌های پیش نیاز این دوره، برقکار درجه ۲ است. داوطلبان برای شرکت در دوره نامبرده، باید حداقل دارای مدرک تحصیلی پایان متوسطه دوم بوده و از سلامت کامل جسمانی و روانی برخوردار باشند. طول این دوره آموزشی ۵۸ ساعت است که در ۱۶ ساعت آن به آموزش مباحث نظری و ۴۲ ساعت باقیمانده به آموزش استانداردهای عملی پرداخته می‌شود.
در پایان دوره از کارآموزان، آزمون عملی و کتبی گرفته می‌شود و به کسانی که موفق به اخذ حد نصاب نمره قبولی شوند مدرک معتبر فنی و حرفه‌ای اعطا خواهد شد. شیوه ارزشیابی آزمون به این صورت است که آزمون کتبی ۲۵ درصد و آزمون عملی ۶۵ درصد از کل نمره آزمون را شامل می‌شوند و ۱۰ درصد هم به اخلاق حرفه‌ای کارآموزان اختصاص یافته است.
مربیان آموزشی در این دوره باید حداقل دارای مدرک تحصیلی کارشناسی در رشته‌ برق بوده و دارای ۲ سال سابقه کار مفید و مرتبط با تخصص مورد نظر باشند.

 

آشنایی با مفاهیم و اصطلاحات رایج در سیستم حفاظتی زمین
در مباحث نصب سیستم حفاظتی زمین برخی اصطلاحات و مفاهیم وجود دارد که در بخش زیر به برخی از آن‌ها اشاره شده است.
– زمین
زمین از مواد مختلفی تشکیل شده است که میزان ترکیب این مواد در همه جای آن یکسان نیست. در بعضی قسمت‌ها بیشتر شن، ماسه و قلوه سنگ است و در برخی نقاط دیگر، خاک مرطوب و رس قرار دارد. بنابراین می‌توان گفت در قسمت‌هایی که مواد تشکیل دهنده زمین شن و ماسه‌ای بوده مقاومت آن در برابر عبور جریان الکتریسیته بیشتر است اما در نقاط رس و مرطوب مقاومت کاهش می‌یابد و احتمال برق گرفتگی بیشتر می‌شود. اصطلاحات زمین در سیستم حفاظتی همان جرم هادی زمین است که به طور قراردادی، پتانسیل آن را در همه‌ی نقاط زمین، صفر در نظر می‌گیرند.
– الکترود زمین
منظور از الکترود زمین یک قطعه جسم هادی است که در سیستم حفاظتی درون زمین قرار داده شده که سیم زمین به آن متصل خواهد شد. در واقع الکترود زمین مجموعه‌ای از چندین قطعه فلزی است که به منظور اتصال و ایجاد جریان الکتریسیته بین آن‌ها و جرم هادی زمین در زیر خاک قرار می‌دهند.
– هادی اتصال زمین
هادی اتصال زمین به منطقه‌ای از زمین گفته می‌شود که در آن نقطه، الکترود زمین را به ترمینال یا همان شینه اصلی در اتصال زمین وصل می‌کنند.
– هادی بیگانه
منظور از هادی بیگانه، هادی‌هایی هستند که وابسته به تجهیزات برقی نبوده اما قادر به تولید پتانسیلی در حد پتانسیل زمین هستند. از انواع هادی بیگانه می‌توان به اسکلت فلزی ساختمان‌ها، لوله‌های فلزی آب، شوفاژها و کف‌های هادی اشاره کرد.
– سیم حفاظتی PE
سیم حفاظتی pe به منظور اقدامات حفاظتی به قسمت‌های زیر وصل خواهد شد:
● ترمینال زمین
● انواع هادی‌های قابل دسترس
● انواع هادی بیگانه
● نقطه خنثی شده در سیستم توزیع نیروی الکتریسیته یا همان نول
– الکترودهای زمین مستقل
الکترودهای مستقل، الکترودهایی زمینی هستند که عبور جریان‌های الکتریسیته حداکثری از آن‌ها بر میزان پتانسیل الکترودهای دیگر تاثیر زیادی ندارد.
– جریان اتصالی و جریان اتصالی زمین
جریان اتصالی در اثر خراب شدن عایق‌بندی یا برقراری اتصال کوتاه ایجاد می‌شود. جریان اتصالی زمین همان‌طور که از اسم آن مشخص است همان جریان عبوری زمین است.
– انواع اتصال‌ها
در سیستم حفاظتی زمین ما چند نوع اتصال داریم که به شرح زیر است:
● اتصال بدنه: در این حالت یکی از سیم‌های جریان برق به بدنه دستگاه متصل خواهد شد.
● اتصال کوتاه: در اتصال کوتاه دو سیم لخت با پتانسیل‌های مختلف به یکدیگر متصل می‌شوند.
● اتصال زمین: در این جا یکی از سیم‌های حاوی جریان الکتریسیته به زمین متصل می‌شود.

هم اکنون میتوانید جهت تهیه اصل سوالات ادوار گذشته با پاسخنامه و کسب آمادگی بیشتر در آزمون نصب سیستم زمین حفاظتی (اجرای ارتینگ) سازمان فنی و حرفه ای به لینک زیر مراجعه نمایید:

 

انواع سیستم‌های حفاظتی زمین
بعد از این که با مفاهیم اصطلاحات رایج در نصب سیستم‌های حفاظتی آشنا شدید، لازم است انواع سیستم‌های حفاظتی زمین را نیز بشناسید. این سیستم‌ها شامل موارد زیر است:
– سیستم اتصال زمین ایمنی
در این سیستم، اتصال منبع تغذیه نیروی الکتریسیته به زمین در جهت بهبود عملکرد تجهیزات و تثبیت نقطه‌های خنثی در ترانسفورماتور و ژنراتور است. این سیستم نسبتا از ایمنی و حفاظتی خوبی برخوردار است.
– سیستم اتصال زمین عملیاتی
در این روش، دستگاه‌های الکترونیکی که دارای جریان‌های الکتریکی ضعیفی هستند را به زمین متصل می‌کنند. از انواع این دستگاه‌ها می‌توان به مرکز کامپیوتر یا داده، مرکز مخابرات و ارتباطات یا مرکز تلفن اشاره کرد.‌ با استفاده از این روش عملکرد تجهیزات به طور صحیح و مطمئن صورت خواهد گرفت، به همین دلیل به سیستم عملیاتی معروف است.
– سیستم اتصال زمین حفاظتی سیستم
این سیستم اتصال بدنه فلزی تجهیزات و وسایل الکتریکی که هیچ گونه ارتباط الکتریکی با مدار ندارند، را شامل می‌شود. با استفاده از این سیستم، از برق گرفتگی در حین کار با وسایل یا تعمیر آن‌ها جلوگیری می‌شود.
– سیستم اتصال زمین صاعقه‌گیر
این سیستم برای جلوگیری از برق گرفتگی در حین وقوع صاعقه استفاده می‌شود به این شکل که با اتصال هادی نزولی نصب شده بر روی ساختمان‌های بلند به زمین صورت می‌گیرد. نکته قابل توجه در این روش این است که الکترودهای اتصال زمین باید به یکدیگر متصل باشند. در همه‌ی روش‌های ذکر شده، الکترود باید به یک ترمینال یا شینه اصلی اتصال زمین وصل شده و هم‌بندی شود.

 

استاندارد سرفصل‌های آموزشی دوره نصب سیستم حفاظتی زمین
مباحث آموزشی مرتبط با سیستم حفاظتی زمین کاملا تخصصی در حوزه برق است. در این‌جا به مهم‌ترین استانداردهای آموزشی این دوره اشاره شده است:
● توانایی در اجرای سیستم‌های حفاظتی اتصال زمین
● مهارت در آزمایش رطوبت زمین و خاک مورد نظر
● توانایی در اتصالات همبندی هادی‌ها و الکترودها بر اساس مسیر و ویژگی‌های تعیین شده
● مهارت در حفر و آماده‌سازی چاه آرت
● پیدا کردن تخصص لازم در مخلوط کردن مواد مورد نیاز چاه آرت
● کسب اطلاعات در مورد کاهش مقاومت زمین، تعیین اندازه و آزمایش نهایی آن
● مهارت در اجرای فونداسیون‌ها
● تخصص در نصب صاعقه‌گیرها برای مراکز صنعتی و دولتی

دانش‌ها و مهارت‌های کاربردی در دوره نصب سیستم حفاظتی زمین
از آن‌جا که نصب سیستم‌های حفاظتی زمین نیاز به تخصص و مهارت‌های خاصی دارد. بنابراین کارآموزان باید دانش‌ها و مهارت‌های لازم را کسب کنند. در زیر به طور خلاصه به مهارت‌های اکتسابی در هر فصل اشاره شده است.
– توانایی اجرا و نصب انواع سیستم‌های اتصال زمین
برای اجرا و نصب سیستم‌های حفاظتی زمین باید مهارت‌های لازم را به دست آورد. برخی از مهم‌ترین مهارت‌های نصب سیستم‌های حفاظتی به شرح زیر است:
● آشنایی با مبانی سیستم زمین
● شناخت انواع سیستم‌های اتصال زمین
● آشنایی با مقررات الکتریکی
● دانش لازم برای مقایسه جریان‌ها و ولتاژهای
● مهارت در سیم‌کشی جریان‌های الکتریکی
● مهارت در اندازه‌گیری جریان‌ها، مقاومت‌ها و ولتاژهای
– مهارت در تست رطوبت زمین و نوع خاک
برای آزمایش میزان رطوبت زمین و نوع خاک تشکیل دهنده آن، نیاز به کسب دانش و مهارت‌های ویژه‌ای است. کارآموزان دوره نصب سیستم‌های حفاظتی زمین در این فصل دانش و مهارت لازم به دست خواهند آورد. برخی از مهارت‌های تست رطوبت زمین شامل موارد زیر است:
● آشنایی با ویژگی‌های انواع زمین و مقاومت آن‌ها
● یادگیری نحوه اندازه‌گیری مقاومت زمین
● کسب مهارت در سنجش رطوبت زمین
● آشنایی با انتقال اطلاعات به مهندس مربوطه برای ارائه نقش زمین حفاظتی
– توانایی همبند کردن اتصالات هادی‌ها و الکترود‌ها بر اساس نقشه
این فصل شامل مباحث تخصصی در حوزه مدارهای الکتریسیته و الکترودها است. به همین‌ منظور کارآموزان باید دانش‌ و مهارت کافی در این زمینه پیدا کنند. برخی از دانش‌های مرتبط با این فصل عبارتند از:
● شناخت انواع الکترودها، هادی‌ها و ویژگی‌های آن‌ها
● آشنایی با عوامل تأثیرگذار بر روی هادی‌ها و الکترودها
● یادگیری اصول کلی در محاسبه ابعاد و اندازه هادی‌ها و الکترودها
● کسب مهارت در ساخت انواع الکترود و هادی
● توانایی انجام کارهای لحیم‌کاری، جوشکاری و قلع اندود کردن در محل اتصال الکترودها
● مهارت در همبند کردن نقطه های جوش دستگاه‌ها و ساختمان
– مهارت در حفر، آماده‌سازی و مخلوط کردن مواد چاه آرت
برای انجام کارهای مرتبط با چاه آرت نیز یادگیری دانش و مهارت‌های زیر لازم است:
● مهارت در حفاری چاه آرت و در نظر گرفتن عمق مناسب برای آن
● میزان فاصله الکترود تا سطح زمین و نحوه قرارگیری الکترود در چاه آرت
● آشنایی با انواع مواد چاه آرت مانند زغال، نمک و براده فلزات
● شناسایی اثرات فیزیکی و شیمیایی مواد بر یکدیگر
● مهارت در مخلوط کردن مواد با نسبت مناسب
● مهارت در اندازه‌گیری مواد از نظر حجمی وزنی
– توانایی محدود کردن مقاومت زمین، اجرای فونداسیون و صاعقه‌گیر ویژه مراکز صنعتی و عمومی
برای اجرای عملیات مشخص شده در این‌ فصل نیز کارآموزان مهارت‌های خاصی فرا خواهند گرفت. برخی از این مهارت‌ها شامل موارد زیر است:
● یادگیری انواع روش‌های کاهنده مقاومت زمین
● آشنایی با فرایند سنجش رطوبت
● مهارت در نگه‌داشتن مقاومت زمین در حد مشخصی
● مهارت در انجام تست نهایی برای اندازه‌گیری مقاومت زمین
● یادگیری مفاهیم صاعقه، صاعقه گیر و شناخت انواع آن‌ها و ویژگی‌های هر کدام
● آشنایی با ابزار و تجهیزات مربوط به صاعقه‌گیر
● مهارت در ایزوله کردن صاعقه‌گیر
● مهارت در نصب فونداسیون‌ها

 

در صورت نیاز به تهیه اصل سوالات ادوار گذشته گروه شغلی برق فنی و حرفه ای به همراه پاسخنامه می توانید لیست سوالات موجود این گروه شغلی را مشاهده نمایید:

 

جمع بندی
نصب سیستم‌های حفاظتی زمین یکی از راه‌های جلوگیری از برق گرفتگی در هنگام تعمیر وسایل برقی و یا وقوع صاعقه محسوب می‌شود. برای این کار نیاز به تخصص و مهارت‌های ویژه‌ای است. به همین‌ منظور سازمان فنی و حرفه‌ای اقدام به برگزاری دوره‌های آموزشی نصب سیستم حفاظتی زمین کرده است. پیش نیاز مهارتی این دوره، برقکار درجه ۲ است.
 این دوره زیر نظر اساتید مجرب در رشته مهندسی برق برگزار می‌شود. همان‌طور که در بالا گفته شد بیش از نیمی از مباحث به صورت کاربردی و عملی به کارآموزان آموزش داده خواهد شد.‌ در پایان دوره، از کارآموزان آزمون گرفته می‌شود و کسانی که موفق به کسب نمره قبولی شوند، گواهی دوره نصب سیستم‌های حفاظتی اعطا می‌شود.