ترجمه مقاله برداشت ها و استیلای مذهبی حاکم بر توسعه گردشگری

چکیده

مقاله حاضر بر محدودیت های توسعه گردشگری با توجه به برداشت های مذهبی در یک کشور تحت سلطة مذهب یعنی ایران تاکید می نماید. طبقه حاکم تمایلی برای تعدیل هیچ یک از ارزش های بنیادین اجتماعی و فرهنگی در فرآیند تدوین راهبردهای طرح های توسعه گردشگری ملی ندارد. کشورهایی مانند ایران که نگران تاثیرات منفی بالقوه توسعه گردشگری هستند، اثرات بالقوه مثبت اقتصادی را نادیده می گیرند. در ایران پس از انقلاب، توسعه و ترویج گردشگری از راهبردهای منحصر به فرد مذهبی پیروی می کند. طرح توسعه پنج ساله کنونی نخستین گام در راستای گذار به سوی به رسمیت شناختن اهمیت گردشگری در توسعه اقتصادی و بهبود روابط بین الملل محسوب می شود.

برداشت های مذهبی در قبال توسعه گردشگری در کشورهای اسلامی

در خاورمیانه، زیارتگاه ها و شهرهای مقدس، بناهای مذهبی، مراسم و اعیادی است که اغلب مسلمانان معتقد آرزومند بازدید از آن ها هستند. مشهورترین شهرهای مزبور، شهرهای مکه و مدینه در عربستان سعودی، کربلا، نجف و سامرا در عراق و مشهد و قم در ایران هستند. این شهرها پربازدیدترین شهرهای مذهبی از سوی مسلمانان سراسر دنیا محسوب می شوند (رولی، 1997؛ آرمسترانگ،‌ 2001؛ عزیز، 2001؛ سدون و خوجا، 2003). جعفری (1983) خاطرنشان نمود که: مسیحیان از واتیکان بازدید می نمایند، مسلمانان مکه را زیارت می کنند، یهودیان از اورشلیم بازدید می نمایند و چنین مذاهبی مشوق فرصت های کنونی برای حکومت ها هستند تا درصدد توسعه گردشگری باشند. پادشاهی عربستان سعودی، نمونه قدرتمندی از ترویج این نوع گردشگری با جذب سالانه بیش از ۳ میلیون مسلمان از سراسر جهان است که برای برگزاری مراسم حج در مکه گرد هم می آیند. با این حال، نگرش ها در قبال ترویج چنین زیارت های مذهبی بین کشورهای مسلمان تفاوت چشمگیری دارد. دین (1989، ص 547) اظهار نمود که کشورهای مسلمان عموماً در میان گردشگران بین المللی محبوب نیستند. به رغم شباهت های قابل توجه بین کشورهای عربی و سایر کشورهای اسلامی از نظر اعتقادات مذهبی عمومی آن ها، کشورهای اسلامی غیرعرب و مهمی در جهان اسلام وجود دارند یعنی ایران، مالزی و ترکیه که نه تنها زبان متفاوتی داشته بلکه سازمان های اجتماعی، ارزش ها و تفکر متفاوتی دارند. چنین تفاوت هایی تاثیر قابل توجهی بر توسعه گردشگری دارند (خاکساری، 2003).

مروری اجمالی بر صنعت گردشگری ایران

ایران در جنوب غربی آسیا واقع شده و مساحتی بالغ بر 1648000 کیلومترمربع را با جمعیتی در حدود 74 میلیون نفر در بر می گیرد. این کشور صاحب یکی از قدیمی ترین تمدن های بزرگ و مستمر جهان، با سکونتگاه های تاریخی و شهری است که قدمت آن به 5000 سال قبل از میلاد مسیح بر می گردد (زنده دل، 2001). ایران با جاذبه های طبیعی، مذهبی، فرهنگی و تاریخی خود از مزیت رقابتی در صنعت گردشگری جهانی برخوردار بوده هر چند که در راستای ترویج گردشگری بهره برداری موفقی از آن صورت نگرفته است. در طول تاریخ، ایران به دلیل موقعیت محوری خود در آسیا – اقیانوسیه که در آن میلیون ها مسلمـــان زندگی می کنند از اهمیت جغرافیایی راهبردی برخوردار است (علوی و یاسین، 2000؛ ص 1). از جنوب ایران به خلیج فارس و از شمال به دریای خزر دسترسی دارد که هر دو منابع آبی عمده ای محسوب شده و می توانند برای جابجایی افراد از کشورهای همسایه به ایران و حتی انتقال آن ها به کشورهای دیگر مورد استفاده قرار گیرند. ایران در تلاقی مظاهر فرهنگی، فکری و سیاسی شرق و غرب قرار دارد. در ایران هزاران مکان تاریخی وجود دارند که هنوز کشف نشده است. امروزه، هشت مکان تاریخی در فهرست میراث جهانی ثبت شده و ضمناً 53 مکان نیز در دست بررسی قرار دارند. از همه آن ها می توان در توسعه گردشگری استفاده نمود (زمانی – فراهانی و موسی، 2008).